مقالات جنگل

حدود صد سال از درگذشت میرزا کوچک خان جنگلی گذشته است، اما محققان هنوز دربارۀ پرسش‌های تاریخی مربوط به میرزا و نهضت جنگل کندوکاو می‌کنند. زمانۀ پرآشوب دهۀ 1290، فضای جهان‌وطنانۀ حاکم بر شمال ایران در آن سال‌ها و نیروهای داخلی و خارجی متکثر فعال در آن برهه پرسش‌های متعددی را پیش روی عالمان تاریخ و علوم اجتماعی می‌گذارند. نسبت میرزا و نهضت جنگل با نهضت اتحاد اسلام، که با تلاش‌های جمال‌الدین اسدآبادی در امپراتوری عثمانی شکل گرفته بود، چه بود؟ در نهضت جنگل کدام گروه‌های اجتماعی و فکری فعال بودند؟ میرزا با نیروهای روسیۀ تزاری، دولت کمونیستی لنین و گروه‌های کمونیستی گوناگون آن سال‌ها، که در انزلی و باکو متمرکز بودند، چه رابطه‌ای داشت؟ آیا نهضت جنگل، که بخشی از فعالیتش با جنگ جهانی اول مقارن بود، با آلمان و عثمانی متحد بود؟ ارمنی‌ها که در دهۀ 1910 تحت پیگرد امپراتوری عثمانی بودند چه نسبتی با جنبش جنگل داشتند؟ آن نظام جمهوری که میرزا و یارانش پس از اردیبهشت 1299 با همکاری کمونیست‌ها تشکیل دادند چه اهدافی داشت و با دولت مرکزی ایران چه رابطه‌ای داشت؟ جنبش‌های دهقانیِ آن سال‌ها در نهضت جنگل چه نقشی ایفا می‌کردند؟ و … کتاب مقالات جنگل با همین پرسش‌ها سروکار دارد. کسری شعبانی هجده مکتوب متنوع را گردآوری کرده و آن‌ها را در قالب پنج بخش سامان داده است. چهارده مکتوب به قلم متخصصان نام‌آشنای این حوزه (کیهان نژاد، فرد هالیدی، خسرو شاکری و دیگران) نوشته شده‌اند و به پرسش‌های گوناگون مرتبط با نهضت جنگل می‌پردازند. چهار مکتوب هم به قلم برخی از نیروهای نظامی مشهور بریتانیا هستند که در دورۀ نهضت جنگل از شمال ایران گذشته و خاطرات خود از اوضاع و احوال خطۀ شمال را به رشتۀ تحریر کشیده‌اند. علاقه‌مندان به سرگذشت نهضت جنگل و تاریخ معاصر از این کتاب خواندنی بهرۀ وافر خواهند برد.