ژول ورن 21... ابوالهول یخ ها

در سال‌های پایانی قرن نوزدهم میلادی، اروپا با موجی از سفر و اکتشافات قطبی رو به روست. دریانوردانِ بسیاری راهی قطب شمال و جنوب شده‌اند؛ جامعۀ اروپا شیفتۀ فن‌آوری‌هایی است که نقشه‌های جدید و دقیقی از سرزمین‌ها و آب‌های ناشناخته به دست می‌دهند. در این میان، ژول ورن نیز با نگارش رمان‌هایی پرفروش در چارچوب سفرهای شگفت‌انگیز، جایگاه ادبی معتبری در میان نویسندگان فرانسوی پیدا کرده است. در روزگاری که جنبش‌های ادبی قرن در جدال اند، بزرگانی چون هوگو، زولا، بودلر، بالزاک و … بر سر میز رمان، به نمایندگیِ رمانتیسم و رئالیسم و ناتورالیسم در حال مچ‌اندازی‌اند، ژول ورن داستان‌هایش را بر بستر علم و تخیل می‌پروراند.

قرن نوزدهم، قرن پویایی جنبش‌های ادبی و درخشش قلم‌ها در سراسر دنیاست! ده سال پیش از تولد ژول ورن، ادرگار آلن پو امریکایی، قهرمان تنها رمانش را در “ماجراجویی‌های آرتور گوردون پیم” درقطب جنوب به مرگی دردناک و ناشناخته می‌میراند. بیست سال بعد، بودلر این اثر را در کنار سایر آثار آلن‌پو به زبان فرانسه ترجمه می‌کند. سرانجام شصت سال پس از نگارش رمان ادگارپو، ژول ورن تصمیم می‌گیرد به جستجوی سرنوشت قهرمان ادگار پو برود.

اگر ادگارپو با رمانتیسم تاریکش، قهرمانش را در فضایی وحشت‌افزا و رازآلود رها می‌کند تا به مرگی دردناک و ناشناخته بمیرد، ژول ورن به کمک پیشرفت‌های علمی و دستاوردهای کاوشگران، در فضایی منطقی‌تر و واقع‌نمایانه‌تر در پی پاسخ به معمای هول آور و بی‌پاسخ آلن پو است.

آقای ژئورلینگ ، در جزایر کرگولن با کشتی هالبران همراه می‌شود تا به میهنش باز گردد. اما با پیدا شدن نامه‌ای که یازده سال پیش‌تر، ناخدای کشتیِ جین در بطری به آب سپرده، مسیر سفر را به سوی قطب جنوب تغییر می‌دهد. مرز داستان و حقیقت در هم می‌ریزد! ژئورلینگ نخست ناخدای هالبران را دیوانه‌ای می‌پندارد که به جستجوی قهرمان خیالی داستانی می‌رود. اما رازگشایی‌های پی‌درپی از شخصیت‌ها و مکان‌های داستان آلن پو، او را به این باور می‌رساند که کشف راز آن سفر و نجات بازماندگان احتمالی وظیفۀ انسانی اوست.

قلم ژول ورن در ابولهل یخ‌ها، بسیار پخته و تحت تاثیر پیچیدگی‌های نثر آلن پو است. گرچه نویسنده اغلب برای شرح جزییات علمی، راوی سوم شخص را انتخاب می‌کند، در ابوالهل یخ‌ها، راوی اول شخص را نخست در برابر پرسش بنیادین ادبیات قرار می دهد: مرز میان خیال و واقعیت در اثر ادبی کجاست؟ چطور ناخدای خردمند هالبران، وجود کشتی جین را که تنها زادۀ تخیل آلن پو است، کشتی‌ای واقعی انگاشته است؟ بر اساس چه منطقی به دنبال بازماندگان کشتی‌ای می‌رود که هویتشان تنها در رمان آلن‌پو ثبت شده است؟

ژول ورن، مثل همیشه به کمک یافته‌های علمی و دست‌آوردهای فنی، در پی پاسخ به این پرسش‌ها می‌رود. با قدم به قدم پا گذاشتن به سرزمین‌های رازآلودی که آرتور پیم در نوردیده و شرح علمی پدیده‌های اسرار آمیزی که فضای رمان پو را وهم انگیز می‌کنند.

ابوالهل یخ‌ها ادای احترامی است به آلن پو، و قلم وهم آلود و اسرار آمیزش. فرصتی دیگر برای ارج نهادن به سازکارهای علم که ناشناخته‌های حیرت‌آور را تفسیر می‌کند؛ وهمچنین بهانه‌ای برای پروراندن مرغ خیال در روزگاری که واقعیت و واقع‌گرایی سوار بر اسب ادبیات یکه تاز است.