رهبران جهان باستان 3… خشایارشا

نویسندگان شرح احوال شخصیت‌های «تاریخ باستان» معمولاً با یک مشکل روبرو می‌شوند: خلاصه بگوییم، جز در موارد نادر، اطلاعات موثقی درباره زندگی اشخاص وجود ندارد. مثلاً اطلاعاتی که درباره خشایارشا داریم، این‌هاست: او احتمالاً در سال ٥١٩ قبل از میلاد به دنیا آمد. می‌دانیم مادرش آتوسا نام داشت و داریوش، پدرش، پادشاه ایران بوده است؛ می‌دانیم هنگامی که داریوش در سال ٤٨٦ قبل از میلاد درگذشت، خشایارشا بر اریکه سلطنت تکیه زد. خشایارشا در آغاز سلطنت خود، شورشی را که در مصر علیه او پا گرفته بود، سرکوب کرد و دو شورش را نیز در بابل فرو نشاند. او پس از تحکیم پایه‌های اقتدار خود در مصر و بابل، رو به سوی یونان نهاد. ناوگان او پس از آن که در سال ٤٨٠ قبل از میلاد در نبرد ترموپیل پیروز شد، در نبرد سالامیس شکست خورد. خشایارشا ناچار شد به ایران بازگردد و تا سال ٤٦٥ قبل از میلاد سلطنت کرد، تا این‌که به دست آرتابانوس، فرمانده گارد سلطنتی، کشته شد. این خلاصه مطلبی است که در باره شخص خشایارشا می‌دانیم. نمی‌دانیم شکل و شمایلش دقیقاً چگونه بوده است؛ دانسته‌های ما منحصر به سنگ‌نوشته‌های کاخ او در تخت جمشید است. حتی نمی‌دانیم او شبیه چه کسی بوده است. انگیزه کارهایی را نیز که انجام داده است، به درستی نمی‌دانیم. نقل قولی از او در دست نیست و در عوض مجبور هستیم به روایات دست دوم دیگران که سال‌ها بعد جمع‌آوری شده است تکیه کنیم. کتاب «خشایارشا» در ١٢٤ صفحه راهی بازار نشر شده است.