سینمای کریستوفر نولان

«دروغ» در یکایک فیلم‌های کریستوفر نولان نقشی اساسی ایفا می‌کند. شخصیت‌های فیلم‌های نولان همواره در معرض نیرنگ دیگران قرار می‌گیرند و اغلب درگیر کلافی تو در تو از فریب می‌شوند که از هرگونه دروغ فردی فراتر می‌رود. غلبۀ فریب در محتوای این فیلم‌ها همپوشانی آشکاری با فرمشان دارد. فرم معمول فیلم‌های نولان به دروغی می‌ماند که طراحی شده تا تماشاگر را دربارۀ وقایع رخ‌داده و انگیزه‌های شخصیت‌ها بفریبد. نولان از فرم فریب برای ایجاد فلسفه‌ای اخلاقی استفاده می‌کند که بر تقدم هستی‌شناختی دروغ استوار است. فیلم‌های نولان به طور کامل مفهوم حقیقت را کنار نمی‌گذارند، لکن نشان می‌دهند که حقیقت باید از دل دروغ سر برآورد، چرا که در غیر این صورت ما را کاملاً به بیراهه می‌کشاند.

کتاب حاضر علاوه بر آن که بررسی عمیق و مؤلف‌گرایانه‌ای از سینمای نولان به حساب می‌آید، موردکاوی عمیقی استدر باب نظریۀ روانکاوانۀ فیلم که مک‌گوان خود از پیشگامان آن به شمار می‌رود. نویسنده مبادرت به یک سه‌سویه‌سازی لایه‌مند که خود دستاوردی کم‌نظیر است، جریان اندیشه‌ورزانه و خطوط فکری هگل، فروید و لکان را به هم گره می‌زند و از آن به مثابۀ ابزاری تحلیلی برای کشف بنیان‌های اخلاقی و هستی شناسانۀ جهان‌بینی نولان بهره می‌گیرد. مک‎گوان با انسجامی مثال‌زدنی نشان می‌دهد که نولان چگونه از خلال ساختار دروغ و فریب، تمهیدات فرمی غیرخطی و بازی کردن با ادراک تماشاگر، به پرسش‎هایی بنیادین دربارۀ ماهیت حقیقت، میل، مسئولیت و سوبژکتیویته می‌پردازد.

کتاب پیش رو کوششی است برای واکاوی دلالت‌های نظری در ساختار فرمال فیلم‌های نولان. در این کتاب قرار نیست به زندگی‌نامه، نیات آگاهانه یا هرگونه بافتار بیرونی مربوط به این فیلم‌ها پرداخته شود. فرض اساسی کتاب این است که پی گرفتن ساختار فرمال این فیلم‌ها از دریچۀ اندیشۀ هگل، ما را به درک و دریافت ظرفیت رادیکال نهفته در دل این ساختار رهنمون شود؛ ظرفیتی که اگر هشیار نباشد و اگر اجازه دهیم ملاحظات دیگر تمرکزمان را بر هم زند، از دیده پنهان می‌ماند. نولان فیلمساز هگلی عصر ماست و نوشتار پیش رو کوششی است برای کشف افق‌هایی که از پیوند میان این فیلمساز و آن فیلسوف پدید می‌آیند.آیندآ