از دانش تا فرزانگی

اندیشیدن انتقادی درباره اندیشیدن، آن‌گاه که سخن از امید و خوش‌بینی و سخن از نومیدی و بدبینی در میان است، ضروری است، چرا که خوش‌بینی و بدبینی همزاد همند. بدبینان اغلب خوش‌بینان سرخورده و خوش‌بینان اکثراً بدبینان منع شده‌اند. چیرگی تام خوش‌بینی بر انسان به همان اندازه فاجعه‌آمیز و مضحک است که غلبه بدبینی مطلق. اندیشیدن، راه به شناخت می‌برد ولی خود نیز حاصل کار شناخت است. شناخت، هم آورنده دانش است و هم گردآورنده دانش. شناخت با گردآوردن دانش به شناختی جدید می‌رسد. با این همه، از دانش انباشته شده تا فرزانگی راهی است بس دراز. انسان برای گذر از این راه صعب‌العبور، به فراموشی نیاز دارد. هر رفتاری نیازمند فراموشی است. این تمثیل «سه دگردیسی» را بی‌گمان شنیده‌اید که بر زبان زرتشت گذاشته شده است: «چگونه روان شتر می‌شود و شتر شیر و سرانجام شیر کودک» شتر تمثیلی است از انسانی که بار بایدها و نبایدهای نیاکانش را بر دوش می‌کشد، شیر انسانی است که به ارزش‌هایی که تاکنون اعتبار داشتند نه می‌گوید و “کودک، بی‌گناهی است و فراموشی. آغازی نو. یک بازی. چرخی است که خود می‌چرخد، حرکتی است آغازین و آری گفتنی است مقدس”. کتاب «از دانش تا فرزانگی» شامل مقالاتی است در باب نقش و جایگاه روشنفکران، پایان روشنفکری، مفهوم روشنفکری، سازگاری ناسازوار سنت و تجدد و … که در ٢١٥ صفحه منتشر شده است.